Brygada Częstochowa logo klubuW przedwojennych tabelach eliminacji do ekstraklasy znajdziecie klub o nietypowej nazwie. Brygada mogła zostać wizytówką częstochowskiego sportu, lecz okazała się niewygodna dla komunistycznych władz i przepadła wraz z reorganizacją sportu.


© Autor: Jakub Malicki

Sztafeta to słowo najpełniej charakteryzujące klub, o którym dziś przeczytacie. I nie mam tu na myśli tylko dyscypliny uprawianej od lat w Częstochowskim Klubie Sportowym „Budowlani”, prowadzonej z niezłym skutkiem, bo tamtejsi sportowcy występują w ekstraklasie lekkoatletycznej. Dzieje CKS możemy jednak podzielić na kilka etapów, niczym w sztafecie, w trakcie których klub funkcjonował pod różnymi nazwami, barwami a także znakami. Ostatecznie pozostał przy nazwie zrzeszenia budowlańców, przyjętej na początku lat 50-tych, lecz poprzedzonej historycznym członem „CKS”.

Dodajmy na wstępie, że w połowie lat 70-tych sekcja piłki nożnej została tam uznana za nierentowną i zlikwidowana. A przed wojną częstochowscy futboliści – grający pod szyldem Brygady – byli wizytówką sportową miasta, a nawet regionu kielecko-zagłębiowskiego, bowiem trzykrotnie wygrywali tamtejsze rozgrywki okręgowe i uczestniczyli w eliminacjach do Ligi Państwowej.


Orlęta trafiły pod patronat Józefa Piłsudskiego

Protoplastą klubu była drużyna CKS Orlęta, zarejestrowana w grudniu 1921 r. w częstochowskiej kancelarii notariusza Tomasza Jasińskiego. Nazwa odnosiła się do bohaterskiej młodzieży, która w latach 1918-1919 dzielnie broniła Lwowa przed naporem bolszewii. Na znak przelanej krwi przez lwowskie Orlęta, przyjęto czarno-czerwone barwy oraz herb z orlim gniazdem, znad którego wystawały trzy głowy młodych ptaków.

Brygada Częstochowa logo klubuWedług opisu z monografii, pod gniazdem znajdowała się czerwona szarfa ze złotym napisem „Orlęta”. Klub nie miał swojego boiska, ani nawet lokalu, utrzymywał się ze składek swoich członków. W 1925 roku rozważano fuzję z upadającą KS Częstochovia, ale było to bardziej przyjęcie zawodników tego klubu, bo majątku zbyt wiele nie zachowano. Klub zmienił jednak wtedy nazwę na Częstochowski KS.

Opracowano wówczas także projekt nowego herbu, z tarczą w kształcie trójkąta, lecz prawdopodobnie nie był oficjalnie używany.

Brygada Częstochowa logo klubuW 1927 roku utworzono w Częstochowie Stowarzyszenie Pracy Społeczno-Wychowawczej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego, które miało prowadzić zajęcia edukacyjne, kulturalne i sportowe. Planowano także budowę nowego stadionu piłkarskiego z bieżnią lekkkoatletyczną. CKS korzystał z obiektów Stowarzyszenia, a w marcu 1931 r. został do niego włączony, jako sekcja piłki nożnej. Przyjęto wówczas nazwę Koło Sportowe „Brygada” oraz znak w postaci czerwonej majuskuły „B”, otoczone dwiema gałązkami oliwnymi.


Brygada walczyła o ekstraklasę

W następnych latach ograniczono środki przekazywane na rozwój sportowy Stowarzyszenia, w 1934 r. Brygada uzyskała autonomię finansową i organizacyjną oraz obiekty sportowe. W tymże roku opracowano także nowy herb klubu – widoczny pod tytułem wpisu – z czerwoną tarczą i białym pasem po skosie, na którym widniała nazwa klubu.

Brygada Częstochowa logo klubuPiłkarze w biało-czerwonych strojach wkroczyli w najlepszy okres w dziejach klubu. Pierwszy raz mistrzostwo okręgu wywalczyli w 1935 roku i uzyskali prawo gry w eliminacjach do ekstraklasy. Jednak pierwszy rywal – Dąb Katowice – okazał się zbyt silny i na dwumeczu z katowiczanami zakończyli boje (1-6, 0-0). Dodajmy, że Dąb przebrnął kolejne fazy i awansował do Ligi.

W 1936 r. Brygada obroniła prymat w okręgu, a następnie wygrała pierwszą fazę eliminacji do Ligi – pozostawiając w tyle ŁTSG, Skodę Warszawa i Unię Lublin. W fazie finałowej częstochowianie odnieśli jednak tylko jedno zwycięstwo (2-0 ze Śmigłym), pozostałe przegrali. Do Ligi awansowały: AKS i Cracovia.

Brygada Częstochowa logo klubuW kolejnym sezonie Brygada również dotarła do grupy finałowej eliminacji ekstraklasy, lecz tym razem dała się wyprzedzić przez Śmiegłego i Polonię Warszawa.

Co ciekawe, w 1937 r. członkowie Brygady wnioskowali o utworzenie II ligi piłkarskiej, lecz na walnym zgromadzeniu PZPN propozycja została odrzucona głosami… działaczy z Zagłębia! Podobno obawiali się konkurencji w okręgu ze strony Brygady i nie dopuścili do utworzenia rozgrywek drugoligowych a także sprzeciwili się rozszerzenia ekstraklasy do 12 drużyn (wówczas Brygada byłaby do niej dołączona). Kilka miesięcy później zlikwidowano Kielecki OZPN oraz utworzono Zagłębiowski z siedzibą w Sosnowcu. Tym samym Częstochowa utraciła swoją silną pozycję w okręgu, a kolejne mistrzostwa wywalczyły – Zagłębie Dąbrowa Górnicza i Unia Sosnowiec.

Polska Węgry 1939Na pocieszenie pozostał częstochowianom sukces zawodnika klubu. Bramkarz Brygady, Adolf Krzyk, rozegrał 6 meczów w reprezentacji Polski, ostatni z Węgrami w 1939 r., tuż przed wybuchem II wojny światowej.


Odrodzenie i koniec Brygady przez fuzje

Po wojnie reaktywowano Częstochowski Klub Sportowy, będący spadkobiercą Brygady, Orląt i wcześniejszego CKS. W 1947 r. drużyna piłkarska wygrała rozgrywki okręgowe i po raz ostatni w historii walczyła o awans do Ligi Państwowej.

Na drodze CKS-u do elity stanął Widzew, z którym przegrali 0-4 i 1-5, RKS Radom (1-1, 2-3) i Sygnał Lublin (3-0, 4-1). W końcowej tabeli łodzianie byli najwyżej i awansowali po raz pierwszy do ekstraklasy, a CKS zajął trzecie miejsce.

Brygada Częstochowa logo klubuW sierpniu 1948 r. CKS został połączony z MKS Legion Częstochowa, wskutek czego przywrócono wskrzeszono nazwę KS Brygada. Rok później patronem klubu został Związek Zawodowy Pracowników Skarbowych, a w czasie reorganizacji sportu Brygada trafiła do Zrzeszenia Sportowego „Związkowiec”.

Brygada Częstochowa logo klubuZrzeszenie fryzjerów, cukrowników, radiowców czy pracowników przemysłu skórzanego nie należało do majętnych, stąd w 1950 r. szukano wsparcia w ZS Budowlani. Struktura tego zrzeszenia była bardzo rozbudowana, gdyż swoje koła miały zjednoczenia przemysłu budowlanego, budownictwa miejskiego, budownictwa przemysłowego. Budowlani ustępowali jednak pod względem siły lokalnym rywalom – Włókniarzowi (Victorii) i Ogniwu (Skrze), które awansowały do II ligi.

Brygada Częstochowa logo klubuW 1957 roku dodano człon Częstochowski Klub Sportowy do nazwy Budowlani, łącząc koła sportowe ZPBH i ZBM. Oprócz piłki nożnej, uprawiano w CKS boks, koszykówkę, piłkę ręczną, siatkówkę, a także przez chwilę hokej. Na przełomie lat 60-70-tych zdecydowano, że sztandarową sekcją klubu zostanie lekka atletyka, a pozostałe straciły na znaczeniu.

W zeszłym roku CKS Budowlani mogli świętować jubileusz 60-lecia, a jednak oficjalnie uznawani są za kontynuatora tradycji Orląt, CKS i Brygady. Pewnie dlatego niewielu pamięta dziś o Brygadzie, której losy były ledwie kilkuletnim epizodem w dziejach Częstochowskiego Klubu Sportowego. Był to jednak złoty okres w dziejach klubu z perspektywy kibica piłki nożnej, dlatego postanowiłem odświeżyć historię „Biało-Czerwonych” z Częstochowy.


Opinia o znaku

Dzisiaj powinienem skupić się na herbie Budowlanych, jako ostatnim w sztafecie losów Częstochowskiego Klubu Sportowego. Jednak emblemat klubu jest zmodyfikowanym znakiem Zrzeszenia Sportowego Budowlani, z dopiskiem CKS w głowicy.

Brygada Częstochowa logo klubuW dodatku nie został zbyt dokładnie wyrysowany, majuskuła „B”, podobnie jak akronim „CKS” wyglądają jak stworzone w sztandarowym programie „malarskim” systemu Windows. Znacznie lepiej prezentował się historyczny herb CKS Budowlani, który widniał m.in. na okładce monografii 70-lecia, na bazie której opracowałem niniejszy artykuł [znak widoczny powyżej]. Wy możecie ocenić aktualny herb klubu w poniższej ankiecie.

Budowlani Częstochowa logo klubu

Jak oceniasz znak CKS Budowlani Częstochowa?

  • 2 / niedopracowany (44%, 14 razy oceniany)
  • 3 / poprawny (34%, 11 razy oceniany)
  • 4 / wartościowy (19%, 6 razy oceniany)
  • 1 / koszmarny (3%, 1 razy oceniany)
  • 5 / doskonały (0%, 0 razy oceniany)

Ilość głosów: 32

Loading ... Loading ...

Jednak znak Budowlanych trudno kojarzyć z sekcją piłkarską, a skoro większość z nas interesuje historia futbolu, więc postanowiłem przyjrzeć się także herbowi Brygady. Emblemat ten został odwzorowany na bazie odznaki, stąd złote obrysy pomiędzy polami tarczy oraz taki kolor liter. Nie był to wzór zbytnio oryginalny, znajdziemy wiele znaków o podobnej konstrukcji – z tarczą przeciętą ukośnym pasem. Bardziej interesującym wzorem w moim odczuciu był inicjał używany w latach 1931-34, z majuskułą wkomponowaną w wieniec. Jednak z lektury źródeł wynika, że klub używał znaku z czerwoną tarczą, więc taki uznaję za najbardziej reprezentatywny dla Brygady.

Budowlani Częstochowa logo klubu

Jak oceniasz znak Brygady Częstochowa?

  • 4 / wartościowy (45%, 14 razy oceniany)
  • 3 / poprawny (39%, 12 razy oceniany)
  • 5 / doskonały (13%, 4 razy oceniany)
  • 2 / niedopracowany (3%, 1 razy oceniany)
  • 1 / koszmarny (0%, 0 razy oceniany)

Ilość głosów: 31

Loading ... Loading ...


Ocena polskielogo.net znaku Brygady Częstochowa:

Oryginalność

Czytelność

Precyzja wykonania

Liternictwo

Ponadczasowość formy

Średnia ocena: 3,4

Ocena polskielogo.net znaku CKS Budowlani Częstochowa:

Oryginalność

Czytelność

Precyzja wykonania

Liternictwo

Ponadczasowość formy

Średnia ocena: 2,8


Źródła:
Janusz Wróbel, Marek Wójcik: Monografia 70 lat Częstochowskiego Klubu Sportowego Budowlani; Częstochowa 1992
Eligiusz Małolepszy: Działalność częstochowskiego Podokręgowego Związku Piłki Nożnej w latach 1928-1939 : zarys dziejów; Prace Naukowe. Kultura Fizyczna 3, 43-52; 2000
Jan Goksiński: Klubowa historia polskiej piłki nożnej do 1939 roku; tom III; kluby; Warszawa 2013

Podziękowania dla pana Grzegorza Nowaka i Rafała Sochy, za udostępnienie materiałów archiwalnych.

Zdjęcie Brygady ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego.