HKS Czuwaj Przemyśl logo klubuKlub o oryginalnej nazwie i znaku będzie obchodził 100. urodziny pod koniec marca. Pierwotnie harcerski, potem kolejowy Czuwaj, nie osiągnął wielkich sukcesów na boisku, ale miał swoje „pięć minut” w historii polskiego sportu.


© Autor: Jakub Malicki

Siedem tysięcy widzów zasiadło na trybunach stadionu przy Reymonta, by obejrzeć mecz mistrzowskich drużyn okręgu krakowskiego i przemyskiego. 15 września 1946 roku, Wisła mierzyła się z Harcerskim Klubem Sportowym „Czuwaj” w I rundzie eliminacyjnej wznowionych po wojnie rozgrywek o mistrzostw Polski.

HKS Czuwaj PrzemyślJak wyczytamy w „Dzienniku Polskim” [za stroną historiawisly.pl], poziom przemyskiej drużyny harcerzy nie odbiegał od przeciętnych drużyn krakowskiej klasy A. Goście skupili się na obronie własnej bramki, a nieliczne akcje ofensywne nie stanowiły zagrożenia dla obrońców „Białej Gwiazdy”.

HKS Czuwaj PrzemyślMecz zakończył się wysokim zwycięstwem Wisły, a dla piłkarzy HKS Czuwaj uczestnictwo w gronie najlepszych 16 drużyn Polski okazało się największym sukcesem w historii.


Harcerski „Czuwaj”

Oryginalna nazwa klubu z Przemyśla kojarzy się nieprzypadkowo z harcerskim zawołaniem. „Czuwaj” nawiązuje do pozdrowienia angielskich skautów „Be Prepared”, choć znane było już w Polsce w epoce średniowiecza, gdy strażnicy miejskich obwarowań utrzymywali kontakt za pomocą takiego zawołania.

30 marca 1918 roku uczniowie III gimnazjum w Przemyślu, Adam Kordecki i Wilhelm Słaby, założyli Harcerski Klub Sportowy, nadając mu nazwę „Czuwaj”. Gracze klubu wywodzili się z I drużyny Harcerskiej im. Dezyderego Chłapowskiego „Honor bez honorów”.

HKS Czuwaj PrzemyślFoto: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Przez długie lata zespół tułał się w najniższych ligach rozgrywek Lwowskiego OZPN, do którego należał Przemyśl. Symbolem klubu stała się harcerska lilijka, która widniała na koszulach piłkarzy, a z czasem została uwieczniona na odznace z tarczą w kształcie rombu.

Na początku lat 30-tych, przy lewym brzegu Sanu, wybudowano boisko z charakterystyczną stanicą harcerską, w stylu zakopiańskim, w której znajdowała się siedziba klubu.

Stanica HKS Czuwaj PrzemyślFoto: Krzysztof Błażkowski / polskieradio.pl

Dodajmy, że w 2008 roku stadion klubu, znajdujący się przy ul. 22 stycznia, został wyremontowany, a widownia zyskała czerwone krzesełka i oświetlenie.

Stanica HKS Czuwaj PrzemyślFoto: Dariusz Delmanowicz

Wracając do historii, lata 30-te to dekada, w której Czuwaj dał się poznać szerszej publiczności. W 1935 roku „Harcerzyki” awansowali do lwowskiej klasy A, a rok później zajęli pierwsze miejsce w swojej grupie i o zwycięstwo w okręgu walczyli z sąsiednią Polonią. W pierwszym meczu przegrali 0-1 na wyjeździe, w rewanżu pokonali rywali 4-2 i dziś awansowaliby do dalszych gier. Wówczas jednak zwycięzcę wyłonił trzeci mecz, który Polonia wygrała 3-2 i awansowała do eliminacji do ekstraklasy, w których okazała się najsłabszą drużyną.

Po wojnie to jednak Czuwaj miał silniejszą drużynę i po wygraniu rzeszowskiej klasy A w 1946 roku, awansował do I rundy eliminacji Mistrzostw Polski, gdzie mierzył się z Wisłą Kraków we wspomnianym wyżej meczu.

W 1947 roku harcerska drużyna uczestniczyła w centralnych eliminacjach do I ligi, w grupie III, gdzie rywalizowała m.in. z Mistrzem Polski, Wartą Poznań, oraz z Garbarnią Kraków, ŁKS i Lublinianką. Na koniec HKS zajął 6. miejsce w tabeli, a do ekstraklasy awansowały 3 najlepsze z każdej grupy.

W ogólnopolskich rozgrywkach przemyska drużyna debiutowała w 1950 roku, gdy już pod nazwą Kolejarz awansowała do II ligi.


Harcerze zostali kolejarzami

Po II wojnie światowej Przemyśl został włączony do województwa rzeszowskiego, będąc w nim największym miastem, pod względem populacji (37 tys. mieszkańców w 1946, Rzeszów miał 29 tys.). W czasach reorganizacji sportu na wzór radziecki, Czuwaj trafił pod opiekę kolei państwowych, wchodząc w skład Zrzeszenia Kolejarz.

KKS Czuwaj PrzemyślSąsiednia Polonia należała do zrzeszenia „Związkowiec”, więc w 1950 r. historyczne derby Przemyśla na zapleczu ekstraklasy toczyły się pomiędzy Kolejarzem a Związkowcem. Na boisku Polonii padł remis 0-0, w rewanżu goście wygrali 2-0 i finalnie to Związkowiec utrzymał drugoligowy byt. Kolejarz spadł do III ligi i na powrót do na zaplecze ekstraklasy musiał poczekać blisko pół wieku.

KKS Czuwaj PrzemyślW 1955 roku zmieniono nazwę klubu na Kolejowy Klub Sportowy „Czuwaj”, pod którą grali do 1999 roku, balansując między III a IV ligą. W tym czasie używano kilku wzorów herbu, niestety nie udało mi się ustalić, który obowiązywał w danym okresie. Na pamiątkach można zauważyć, że przed końcówką lat 80-tych nie występowała lilijka, emblemat składał się z tarczy z monogramem „C” na czerwonym polu, pod którym umieszczono skrzydełka kolejarskie barwy złotej.

KKS Czuwaj Przemyśl

W czasie transformacji klub formalnie nie był już wspierany przez Polskie Koleje Państwowe, choć prowadził działalność gospodarczą związaną z państwowym przedsiębiorstwem. W latach 90-tych prezesem klubu był inż. Leszek Jaroń, dyrektor Zakładu Przeładunkowego PKP w Żurawicy. Czuwaj zarabiał na przeładunku rudy żelaza, a budżet, zasilany także ze środków miasta, miał zamknąć się w kwocie 700 tys. złotych. W 1997 roku KKS Czuwaj wygrał rozgrywki III ligi krakowskiej, wyprzedzając m.in. Wisłokę Dębica, Stal Rzeszów i Garbarnię Kraków. Tym samym przemyślanie awansowali po 47 latach na zaplecze ekstraklasy.

Jak się okazało, był to sukces ponad stan, a klub borykał się z coraz większymi problemami finansowymi. W całym drugoligowym sezonie Czuwaj wygrał ledwie 5 meczów i na koniec rozgrywek zajął przedostatnie miejsce, tuż za WKP Włocławek/Jagiellonką Nieszawa. Warto wspomnieć, że w rundzie wiosennej do klubu trafił 21-letni Andrejs Prohorenkovs, łotewski napastnik, który zagrał 32 mecze w reprezentacji swojego kraju, m.in. w wygranym 1-0 meczu z Polską 12 października 2002 r. w Warszawie oraz na Mistrzostwach Europy 2004 w Portugalii.

Młody Prohorenkovs nie uchronił drużyny Czuwaju przed spadkiem, po sezonie odszedł do Ceramiki Opoczno. Jak się okazało, Łotysz uciekł z „tonącego okrętu”, bowiem przemyślanie dołowali także w lidze III i zanotowali kolejny spadek w 1999 roku. Był to koniec kolejowego klubu, bowiem wówczas KKS Czuwaj został postawiony w stan likwidacji.


Opinia o znaku

Jak to w Polsce zdarzyło się setki razy, klub został zlikwidowany, ale jego nazwę i tradycje przejęło nowo założone stowarzyszenie, czyli Klub Sportowy „Czuwaj”. Największym osiągnięciem piłkarzy z lilijką w herbie były dwa sezony na piątym poziomie rozgrywek (IV liga), obecnie są liderem przemyskiej klasy A.

Znacznie lepiej poczyna sobie drużyna piłki ręcznej, występująca pod nazwą SRS Czuwaj Przemyśl. Przemyślanie zagrali nawet sezon w PGNiG Superlidze, w sezonie 2012/13, jednak okazali się najsłabszą drużyną w rozgrywkach i po roku wrócili do I ligi.

KKS Czuwaj PrzemyślDla porządku muszę wspomnieć, że oba kluby mają swoje znaki, przypominające historyczny emblemat harcerskiego (futboliści) lub kolejowego (ręczni) poprzednika. Niestety wykonanie obu herbów nie jest idealne, na futbolowym (z lewej) niechlujnie umieszczono rok założenia, zaburzając czystość tego, skądinąd bardzo interesującego, znaku. W logo drużyny szczypiorniaka pojawiły się dodatkowe elementy, czerwony otok z niewielkim herbem miasta, co skomplikowało kompozycję i osłabiło czytelność emblematu.

Dla mnie najlepszym herbem Czuwaju był ten przedwojenny, z tarczą w kształcie rombu podzieloną na cztery pola – czerwone na górze z białą lilijką, a na dole z inicjałem, oraz dwa paskowane na bokach.

W ramach popularyzacji polskich historycznych znaków sportowych, proponuję ocenić właśnie ten wzór, pomijając jego kolejowe czy współczesne przeróbki. U mnie zyskał wysoką notę za prostotę i nietypową formę, ale czekam na Wasze opinie o herbie HKS Czuwaj!

Czuwaj Przemyśl logo klubu

Jak oceniasz znak HKS Czuwaj Przemyśl?

  • 5 / doskonały (66%, 80 razy oceniany)
  • 4 / wartościowy (25%, 30 razy oceniany)
  • 3 / poprawny (9%, 11 razy oceniany)
  • 2 / niedopracowany (0%, 0 razy oceniany)
  • 1 / koszmarny (0%, 0 razy oceniany)

Ilość głosów: 121

Loading ... Loading ...


Ocena znaku HKS Czuwaj:

Oryginalność

Czytelność

Precyzja wykonania

Liternictwo

Ponadczasowość formy

Średnia ocena: 4,0


Źródła:
„Czuwaj bo upadniesz”, Waldemar Skorupka w: „Piłka Nożna”, nr 43/1997

Czuwaj na stronie HistoriaWisly.pl

Zawołanie „Czuwaj” na Wikipedii

KS Czuwaj na 90minut.pl

dostęp: 2018/03/20