Tabela wszech czasów z 1939 rokuJak wyglądałaby dziś ekstraklasa, gdyby nie wybuch II wojny światowej? Rzut okiem na „tabelę wszech czasów” ligowców z 1939 r. pozwala zrozumieć, które miasta mają najsilniejsze tradycje piłkarskie.


© Autor: Jakub Malicki

Jeśli historyczne tabele ekstraklasy wydają Wam się nudne, to proponuję spojrzeć na tę poniższą inaczej, niż zwykliście to robić. Przyjrzyjmy się nie tylko samym liczbom, w końcu te najbardziej cieszą statystyków i… bankierów. Zastanówmy się nad tożsamością klubów, które zostawiły ślad w historii polskiej piłki, ich symbolom i barwom. Dzięki temu możemy zrozumieć, dlaczego dzisiaj w jednych miejscach futbol jest istotną częścią krajobrazu, a w innych próby stworzenia silnego klubu napotykają duże problemy.

Spojrzenie na przedwojenną tabelę pozwala zobaczyć jak wyglądały drużyny, które powstały oddolnie, zostały założone przez pasjonatów i potrafiły przebrnąć przez gęste sito krajowych rozgrywek piłkarskich, a także zbudować kilkutysięczną rzeszę kibiców. Dziwię się, że czołowe kluby tak rzadko chwalą się swoim dziedzictwem, skupiając na bieżącej – często pozbawionej jasnych punktów – rzeczywistości.


Gdzie oni są?

Mianem „tabeli wszech czasów Ekstraklasy” określa się dziś zbiorczą tabelę, w której uwzględniamy dorobek klubów z wszystkich minionych sezonów ligi. Ponieważ w serii „Barwy ekstraklasy” doszliśmy do 1939 roku, po którym nic w Polsce – także futbol – nie było już takie samo, postanowiłem policzyć dorobek wszystkich klubów, które zagrały w przedwojennej ekstraklasie. Dodam jeszcze, że w tabeli umieściłem znaki klubów, najdłużej używane w przedwojennych rozgrywkach. A więc kto okazał się najlepszym ligowcem przed wojną i gdzie są obecnie tamtejsze kluby?

Wisła KrakówW przedwojennej ekstraklasie najwięcej zwycięstw odniosła Wisła Kraków! „Biała Gwiazda” zagrała we wszystkich 13 sezonach ligowych, wygrywając pierwsze dwie edycje rozgrywek. Co więcej, krakowianie trzykrotnie kończyli rozgrywki na II miejscu, a cztery razy – na najniższym stopniu podium. Obecnie Wisła występuje w ekstraklasie (22 kolejny sezon), w XXI w. wywalczyła 7 tytułów mistrzowskich i 3 wicemistrzostwa Polski.

Warta PoznańNajwiększą niespodzianką może być dla Was pozycja Warty Poznań, klubu dziś zaledwie 2-ligowego (III poziom). Z ekstraklasą Warta pożegnała się w 1995 r., w 2012 r. zagrała ostatni raz na jej zapleczu. Przed wojną Warta była jednak najsilniejszą drużyną Wielkopolski, 7-krotnie kończąc rozgrywki na podium (w 1929 r. zdobyła Mistrzostwo Polski).

Ruch Wielkie HajdukiPrzedwojenny rekordzista, 5-krotny Mistrz Polski w piłce nożnej, wspiął się na szczyt w latach 30-tych, stąd dopiero 3. pozycja w tabeli. W zeszłym roku Ruch spadł z ekstraklasy, po 10 latach występów. Ostatnim sukcesem było 3. miejsce na mecie sezonu 2013/14 i pozostaje trzymać kciuki, by „Niebiescy” jak najszybciej uporządkowali swoje sprawy i wrócili do elity.

Pogoń LwówPogoń Lwów w bataliach ligowych spisywała się słabiej niż w Mistrzostwach Polskich lat 20-tych, gdy 4-krotnie wygrywała rozgrywki. W Lidze trzykrotnie wywalczyła wicemistrzostwo Polski. Klub zniknął w 1939 r., a do tradycji „Pogoniarzy” nawiązały po wojnie drużyny z Bytomia, Opola, Gliwic i Szczecina. Od 6 lat w IV lidze Ukrainy występuje wskrzeszona drużyna Pogoni, używająca barw i symboliki odnoszących się do przedwojennej imienniczki.

CracoviaZanim powstała liga, w polskiej piłce rządziła Pogoń. Jednak pierwszym Mistrzem Polski w historii została Cracovia (1921), a w systemie ligowym dorzuciła następne trzy tytuły mistrzowskie. Obecny sezon w Ekstraklasie jest piątym kolejnym, a przecież w XXI w. „Pasy” wchodziły jako trzecioligowiec.

Łódzki KSNajsilniejszy klub Łodzi przed II wojną światową świętuje w tym roku 110. rocznicę założenia, choć w obecnej formule prawnej istnieje od 2008 r. Sześć lat temu łodzianie zagrali po raz ostatni w Ekstraklasie, potem zaliczyli restart w IV lidze. Od zeszłego roku znowu rywalizują w rozgrywkach ogólnopolskich (2. Liga). W urodziny życzmy ŁKS rychłego powrotu do elity, bo Ekstraklasa bez Łodzi jest dziurawa…

Legia WarszawaDzisiaj hegemon w polskim futbolu, w ostatnich pięciu latach 4 razy wygrywali Mistrzostwo Polski i zmierzają po kolejne. Przed wojną Legia była jednak przeciętną drużyną, wśród sukcesów mogą jednak wymienić 3 brązowe medale w rozgrywkach ligowych przed 1939 r.

WarszawiankaPo wojnie Legia zaliczyła sportowy wzlot, a Warszawianka traciła na znaczeniu. Postawiono na inne dyscypliny (piłka ręczna), futbolowa drużyna była z każdym rokiem coraz słabsza. Od 1975 r. nie prowadzą już nawet sekcji futbolowej. Co ciekawe, podobnym znakiem do Warszawianki, posługują się dzisiaj kibice… Sandecji!

Garbarnia KrakówW zeszłym roku Garbarnia wróciła na ogólnopolski poziom rozgrywek. Powrót do 2. Ligi trudno nazwać jednak sukcesem na miarę dawnych czasów, gdyż dzisiaj jest to III poziom w hierarchii rozgrywek. Przed wojną zdobyli Mistrzostwo Polski (1931) i wicemistrzostwo (1929), a w Ekstraklasie zagrali po raz ostatni w 1956 roku. Kto o tym dzisiaj pamięta?

Polonia WarszawaEkstraklasa bez „Czarnych koszul” wydaje się niepełna. Pierwsi powojenni Mistrzowie Polski są dzisiaj zaledwie czwartoligowym średniakiem (oficjalnie 3. Liga) i – podobnie jak Warta w Poznaniu – nie mogą wyjść z cienia bardziej popularnego rywala w mieście. 5 lat temu Polonia zagrała ostatni raz w Ekstraklasie, wycofana z rozgrywek po pięciu kolejnych latach występów w elicie.

Czarni LwówCzarni Lwów długo byli traktowani jako najstarszy polski klub piłkarski, choć po latach okazało się, że chwilę wcześniej powstała Lechia. „Powidlaki” spędzili jednak 7 sezonów w przedwojennej ekstraklasie, po raz ostatni w 1933 roku. Po wojnie nie zostali reaktywowani, Lwów został zagarnięty przez ZSRR.

1FC Katowice10 lat temu wskrzeszono za to katowicki 1. FC, choć oczywiście trudno tu mówić o reaktywacji przedwojennego, niemieckiego klubu, wicemistrza Polski w pierwszym sezonie ligowym (1927). Drużyna ta zaliczyła jeszcze 2 lata w elicie polskiego piłkarstwa, by w 1929 spaść z niej bezpowrotnie. W czasie II wojny światowej pogrywała w niemieckich rozgrywkach górnośląskich, w 1945 została rozwiązana.

Klub Turystów ŁódźKolejna drużyna o niemieckim rodowodzie, uczestnik debiutanckiego sezonu ligowego, została zapamiętana głównie dzięki rozegraniu pierwszego meczu w historii ekstraklasy, 3 kwietnia 1927 r. przegrała z ŁKS 0-2. Trzy lata później opuściła szeregi I-ligowców, a potem połączyła się z Unionem. Niektórzy historycy łączą jej dorobek z Unionem-Touring, który awansował do ekstraklasy tuż przed wybuchem wojny, ale w moim odczuciu fuzja łódzkich klubów w 1932 r. doprowadziła do powstania nowego klubu.

AKS Chorzów„Zielone Koniczynki” zostały zapamiętane, dzięki wywalczeniu wicemistrzostwa Polski w swoim debiutanckim sezonie w Ekstraklasie (1937 r.). Klub o niemieckim rodowodzie występował w polskiej elicie do 1954 r., by w kolejnych latach powoli popadać w niebyt. W 2002 r. połączony z Wyzwoleniem Chorzów, które obecnie pogrywa w katowickiej okręgówce. Do tradycji „Koniczynek” odnosi się również Towarzystwo Sportowe AKS w Chorzowie, lecz nie prowadzi drużyny piłkarskiej seniorów na ten moment.

Śląsk ŚwiętochłowiceW trzech przedwojennych sezonach ekstraklasy zarówno piłkarze, jaki kibice Śląska Świętochłowice, wyróżniali się zadziornością… Po wojnie władze klubu postawiły na żużel, a silniejszy piłkarsko był sąsiedni Naprzód Lipiny. Obecnie drużyna futbolowa występuje w IV lidze śląskiej.

Hasmonea LwówŻydowski klub, który dotarł najwyżej w hierarchii polskich rozgrywek. Zniknął wraz z wybuchem II wojny światowej, ale został zapamiętany dzięki 2 sezonom w piłkarskiej ekstraklasie oraz wyczynom strzeleckim Zygmunta Steuermanna ps. „Dusio”, reprezentanta Polski.

WKS 22 PP SiedlcePrzedwojenne Siedlce nie były gotowe na występy w elicie, o czym świadczy wycofanie z rozgrywek po 2,5 roku. Wcześniej próbowano ratować wojskowy klub przez fuzję ze Strzelcem, lecz po 1934 r. już nigdy nie było ekstraklasy w Siedlcach. Obecnie mają tam 1. Ligę a Pogoń nieśmiało – do tej pory – odnosi się do tradycji przedwojennego klubu.

Toruński KSOd lat Toruń nie ma drużyny na ogólnopolskim poziomie piłkarskim, miasto kojarzone jest głównie z żużlem i koszykówką. Jednak dzięki epizodowi Toruńskiego KS w przedwojennej ekstraklasie, miasto Kopernika może pochwalić się 2 sezonami w elicie futbolowej. TKS powinni wspominać szczególnie miło kibice Wisły, która odniosła rekordowe zwycięstwo w historii ligi (15-0), w meczu przeciwko toruńskiej drużynie. Klub zniknął jeszcze przed wybuchem II wojny światowej.

Podgórze KrakówPodgórze Kraków dotrwało do XXI wieku, obecnie drużyna występuje w A-klasie i niewielu pamięta, że „biało-czerwoni” rozegrali 2 sezony w przedwojennej ekstraklasie. Dwa sezony Podgórza w elicie to cenne osiągnięcie także dla Krakowa, który wprowadził do ekstraklasy najwięcej klubów, spośród polskich miast.

Dąb KatowiceKlub, którego działacze doprowadzili do największej afery w przedwojennej ekstraklasie. Za próbę przekupstwa bramkarza Śląska, Dąb został wyrzucony z ligi. W 1937 r. wszystkie jego mecze zostały zapisane jako walkowery dla rywali. Klub dotrwał do 1968 r., gdy został wchłonięty przez GKS Katowice.

ŁTSG ŁódźKolejna niemiecka drużyna z Łodzi zaliczyła epizod w ekstraklasie, w 1930 r. Trzy zwycięstwa i sześć remisów nie pozwoliło jednak utrzymać się w elicie, w następnych latach ŁTSG nie potrafił do niej wrócić. W trakcie wojny funkcjonował pod nazwą TSG Litzmannstadt, zniknął wraz z wyzwoleniem Łodzi.

WKS Śmigły WilnoKlub budowany przez wojskowych z myślą o wprowadzeniu Wilna do ekstraklasy. Udało się za piątym razem, w 1938 r. WKS Śmigły rozegrał 18 meczów w elicie. Wygrał 5 i jeden zremisował, co nie pozwoliło utrzymać się w gronie najlepszych polskich drużyn piłkarskich. Wraz z wojną, klub o pięknych barwach Virtuti Militari zniknął z mapy Polski, podobnie jak miasto, które reprezentował.

Jutrzenka KrakówJutrzenka znalazła się w ekstraklasie zamiast Cracovii, która zbojkotowała debiutancki sezon ligowy, stając po stronie PZPN. Dzięki temu dwa kluby żydowskie znalazły się w polskiej elicie. Krakowska drużyna o biało-czarnych barwach była słabsza od Hasmonei, choć u siebie zremisowała 2-2, we Lwowie poległa 1-2. Na koniec premierowych rozgrywek ligowych zajęła ostatnie miejsce w tabeli i spadła po sezonie do klasy A. Zniknęła w latach 30-tych XX wieku.

Lechia LwówJakież to szczęście, że najstarszy polski klub piłkarski zakwalifikował się do ekstraklasy w 1931 r., dzięki czemu jego nazwa przetrwała w jej tabelach wszech czasów. Po wojnie nazwę „Lechia” przyjął klub z Gdańska i tamtejsi kibice chętnie wspominają imienniczkę ze Lwowa, jako matkę „Biało-zielonych”. Dodajmy, że również lwowska Lechia miała takie barwy, choć jej kolorowa odznaka tego nie odzwierciedlała.

Union Touring ŁódźNa dnie tabeli wszech czasów, nie tylko przedwojennej, utkwił łódzki Union-Touring, choć niektórzy wliczają jego dorobek do osiągnięć Klubu Turystów. Wydaje się jednak, że fuzja „Turystów” z Unionem w 1932 r. nie była wchłonięciem i oba kluby możemy potraktować jako rozłączne byty. Niemiecki U-T zakwalifikował się do ekstraklasy w sezonie 1939 r. i zniknął z niej po 12 rozegranych meczach, gdyż… Niemcy zaatakowali Polskę.


Kto miał najlepszy znak?

Gdy spojrzymy na znaki klubów przedwojennych, znajdziemy w nich proste formy geometryczne, powtarzalność niektórych elementów – jak szarfy i otoki oraz wyeksponowanie litery, inicjału lub monogramu. Nie są tak oryginalne, jak znaki klubów powstałych w PRL-u, wśród przedwojennych znajdziemy inspiracje emblematami drużyn niemieckich, austriackich a nawet angielskich. Ciekawe, który znak przedwojennego ligowca najbardziej przypadł Wam do gustu?


Który znak sprzed II wś spodobał Ci się najbardziej?

Zobacz wyniki

Loading ... Loading ...



Przedwojenne sezony ligowe

Jeśli zainteresowały Was przedwojenne rozgrywki w Polsce lub chcielibyście zobaczyć, jak zmieniały się znaki klubów w poszczególnych sezonach, możecie dowiedzieć się więcej klikając w poniższe grafiki.

Historia EkstraklasyHistoria EkstraklasyHistoria EkstraklasyHistoria EkstraklasyHistoria EkstraklasyHistoria EkstraklasyHistoria EkstraklasyHistoria EkstraklasyHistoria EkstraklasyHistoria EkstraklasyHistoria EkstraklasyHistoria EkstraklasyHistoria Ekstraklasy