Odra Wodzisław Śląski logo klubuPamiętacie Odrę Wodzisław? Gdy zaczynałem interesować się piłką, klub ten debiutował w Ekstraklasie. Niedawno podjąłem się odświeżenia ich skomplikowanego herbu, na zlecenie władz klubu.


© Autor: Jakub Malicki

Sobota, 27 lipca 1996 roku, była długo wyczekiwanym dniem w dziejach niewielkiego Wodzisławia Śląskiego. Do miasteczka, położonego 10 km od granicy z Czechami, zawitała ekstraklasa piłkarska. W debiucie miejscowa drużyna, nosząca nazwę „Odra”, podejmowała innego beniaminka ligi – Polonię Warszawa. Tyle, że dla „Czarnych koszul” – podobnie jak dla dwóch innych drużyn, które razem z wodzisławianami awansowały do ekstraklasy, Wisły Kraków i Ruchu Chorzów, był to powrót na swoje miejsce w hierarchii piłkarskiej. Dla Miejskiego Klubu Sportowego „Odra” Wodzisław Śląski ten mecz przyniósł historyczne przywitanie z elitą, w 72. roku istnienia. Na starcie sezonu drużynę Marcina Bochynka nie zjadła trema – po emocjonującym meczu pokonali warszawian 3-1.

Odra Wodzisław Śląski logo klubuWarto wspomnieć relację dziennikarza tygodnika „Piłka Nożna” z przebiegu spotkania – „Zwycięstwo gospodarzy w pełni sprawiedliwe, a na szczególne uznanie zasłużył kapitan Odry – Ryszard Wieczorek, strzelec dwóch goli. Debiutujący w Polonii bramkarz Piotr Wojdyga nie miał żadnych szans obrony. Ale zespół stołeczny po utracie gola nie załamał się i czarnoskóry Annor Aziz wyrównał. lecz znowu próbkę umiejętności dał Wieczorek, dokładnie centrując z rzutu wolnego na pole karne, a obrońca Piotr Sowisz z kilku metrów celnie kopnął do siatki. Trener Marcin Bochynek tryumfował. Przecież właśnie pod jego wodzą Odra odniosła historyczne, bo pierwsze, zwycięstwo w ekstraklasie. W nowych barwach zadebiutowali: Piotr Jegor (ostatnio Stal Mielec) i Krzysztof Zagórski (ostatnio Siarka Tarnobrzeg).” Jak się później okazało, Ryszard Wieczorek został legendą klubu, w barwach którego rozegrał 133 meczów i strzelił 37 goli. Później dwukrotnie obejmował stanowisko trenera ekstraklasowej Odry. Kilka dni temu powrócił na ławkę wodzisławskiej drużyny, choć dzisiaj Odra gra zaledwie w lidze okręgowej.


14 sezonów Odry w elicie

W debiutanckim sezonie 1996/97 wodzisławska Odra okazała się czarnym koniem rozgrywek. Odnieśli 16 zwycięstw i 7 remisów, w tym z mistrzowskim Widzewem, zajęli trzecie miejsce i dostali szansę gry w europejskich pucharach. Co ciekawe – reprezentowali Polskę w dwóch różnych rozgrywkach europejskich – najpierw w Pucharze Lata (Intertoto), a następnie w Pucharze UEFA. W obu odnieśli po jednym zwycięstwie – w Intertoto 5-1 nad Austrią Wiedeń, co dało 3. miejsce w grupie 9. W Pucharze UEFA pokonali macedońską Pobedę Prilep (3-0, w rewanżu polegli 1-2), a odpadli w II rundzie z rosyjskim Rotorem Wołgograd (3-4, 0-2).

Odra Wodzisław Śląski logo klubuZa twórców sukcesu klubu z Wodzisławia, zamieszkanego wówczas przez 68 tys. ludzi, uchodzili – trener Marcin Bochynek (zdobywca m.in. Mistrzostwa Polski jako trener Górnika Zabrze w 1988 r.) oraz Ireneusz Serwotka, prezes klubu od 1993 roku. Warto wspomnieć, że Serwotka w przeszłości pogrywał w piłkę w Górniku Radlin, a przy tym skończył studia na katowickiej Akademii Ekonomicznej oraz stworzył Semet, firmę z branży metalowej, która reklamowała się na koszulkach klubu. Biznesmen ściągnął do Odry także innych sponsorów, m.in. Rybnicką Spółkę Węglową, w klubie przykładali wagę do marketingu, o czym świadczą liczne zachowane pamiątki z tego okresu. Serwotka został doceniony przez mieszkańców Wodzisławia Śląskiego, bowiem w 1998 r. wybrali go prezydentem miasta!

Ze wsparciem władz miasta wiodło się klubowi przyzwoicie. Niemal co roku Odra była typowana do spadku z ekstraklasy, jednak na przekór piłkarskim ekspertom – klub kończył kolejne rozgrywki w górnej połowie tabeli. W 2001 roku Odra była nawet liderem ekstraklasowej tabeli po rundzie zasadniczej! W grupie mistrzowskiej jednak odnieśli tylko dwa zwycięstwa, a 7 porażek zepchnęło ich na 5. miejsce w końcowej tabeli. Rok później powtórzyli osiągnięcie, dzięki czemu dostali szansę w Pucharze Intertoto. Niestety odpadli już po pierwszym dwumeczu (0-1, 1-2 z irlandzkim Shamrock Rovers).

Po 2006 nadeszły dla Odry chude lata, brakowało sponsorów, nawarstwiały się kłopoty finansowe. Ostatni raz zagrali w ekstraklasie w 2010 roku (zajęli 15. miejsce, gorszy był tylko Piast Gliwice). Rok później kolejna degradacja – spadli z 1. ligi zajmując po raz kolejny przedostatnie miejsce. Na domiar złego spółkę postawiono w stan likwidacji.

Odra Wodzisław Śląski logo klubuOdra Wodzisław Śląski logo klubuDla Wodzisławia Śląskiego upadek Odry nie oznaczał pożegnania z piłką na ogólnopolskim poziomie, bowiem na stadionie przy ul. Bogumińskiej Piast Gliwice rozgrywał mecze na zapleczu ekstraklasy w 2011 r.


Historia znaku

Kibice wodzisławskiej Odry wspominają lata 1996-2010 z nostalgią, ale klub pisał swoją historię już przed wojną. Tradycja wodzisławskiej piłki nożnej sięga 1922 roku, gdy powstał tam Klub Sportowy „Odra”, wspierany przez miejscową fabrykę cygar. W 1933 roku zmieniono nazwę na „Młodzież Powstańcza”, co podkreślało patriotyczny charakter klubu w przygranicznej miejscowości. 1 września 1939 Niemcy wkroczyli do Wodzisławia i klub zakończył działalność.

Odra Wodzisław Śląski logo klubuOdrodzenie klubu sportowego w Wodzisławiu nastąpiło dopiero w czasach reorganizacji sportu na wzór radziecki, gdy założono w Wodzisławiu drużynę pod patronatem kolei. Kolejarz Wodzisław nie był wizytówką zrzeszenia, klub funkcjonował przez 15 lat, a potem został połączony z Górnikiem Wilichwy. W 1960 r. otwarto w tej gromadzie, sąsiadującej z Wodzisławiem, Kopalnię Węgla Kamiennego „1 Maja”, a trzy lata później doszło do fuzji górniczej drużyny ze wspominanym Kolejarzem. W 1965 roku Górnik Wilichwy-Wodzisław zmienił nazwę na Górniczy Klub Sportowy Wodzisław Śląski i awansował z okręgówki do ligi międzywojewódzkiej. W 1975 roku zmieniono nazwę na GKS Odra, pod którą futboliści dostali się do II ligi. Sezon 1977/78 nie był jednak udanym debiutem na zapleczu ekstraklasy, bowiem po rozegraniu 30 meczów Odra zajęła przedostatnie miejsce w tabeli i wróciła na niższy poziom rozgrywek.

W 1982 roku górniczy klub znowu awansował na zaplecze ekstraklasy, tym razem utrzymując się na drugoligowym poziomie przez kilkanaście lat. Podczas transformacji ustrojowej Odra stała się klubem miejskim (1992 rok), a dzięki pojawieniu się wspomnianego Serwotki, weszła w okres największych sukcesów w historii.

Emblemat Odry z czasów górniczych znajdziemy na licznych odznakach, na których występował w postaci charakterystycznej tarczy podzielonej na trzy pola, z centralnie wkomponowanym godłem miasta.

Podstawową różnicą znaków GKS i MKS była głowica tarczy – górniczy miał ją barwy zielonej, a miejski – złotej lub żółtej. Rysunek godła z herbu Wodzisławia różnił się na poszczególnych wzorach, nie tylko na piłkarskim herbie.

Herb Wodzisławia ŚląskiegoWzór emblematu, który wykorzystywano w Ekstraklasie, został opracowany w drugiej połowie lat 90-tych, co ciekawe – godło miasta znacznie różniło się na nim od oficjalnie używanego.

Odra Wodzisław Śląski logo klubuW 2007 roku zmieniono treść w głowicy herbu, dopisując człon „S.A.” do nazwy klubu oraz font. Poprawki doczekał się także błędny cudzysłów, zamieniony na typograficzny. Herb ten używany był do upadku spółki w 2010 roku.

W 2011 roku doszło do niecodziennej sytuacji, nawet jak na polskie realia piłkarskie. Założono w Wodzisławiu Śląskim dwa nowe kluby, noszące nazwę Odra – kibice „niebiesko-czerwonych” utworzyli Klub Piłkarski Odra 1922, a działacz Roman Zieliński założył na bazie szkółki piłkarskiej klub o nazwie Młodzieżowy Klub Piłkarski „Odra Centrum”. Drużyna kibiców rozpoczęła sezon 2011/12 w klasie C, wygrywając rozgrywki. Po roku postanowiono połączyć klub z III-ligowym Startem Bogdanowice, zmieniając nazwę na Akademia Piłki Nożnej „Odra” Wodzisław Śląski Sp. z o.o. i zajmując miejsce w rozgrywkach drużyny z Opolszczyzny. Po rozegraniu 2 sezonów na tym poziomie, APN Odra doznała kolejnej goryczy degradacji i w 2015 roku klub znowu musiał zaczynać wszystko od nowa, czyli od rybnickiej klasy C. Po roku z pomocą Odrze przyszli jednak działacze Śląskiego Związku Piłki Nożnej, którzy za pomocą uchwały dopuścili drużynę do rozgrywek ligi okręgowej w sezonie 2016/17. Wówczas doszło do niecodziennej sytuacji, że dwie Odry Wodzisław rywalizowały w jednej lidze, bowiem w okręgówce występowała również MKP Odra-Centrum. Drużyna ta była silniejsza od APN, wygrała całą ligę po drodze pokonując wodzisławskich rywali dwukrotnie po 1-0.

Odra Wodzisław Śląski logo klubuJak widzimy, oba kluby posługiwały się niemal bliźniaczym herbem. Emblemat Odry Centrum nie miał wpisanego roku założenia, a dziób orła – świadomie lub nie – został pozbawiony czerwonego koloru. Znak APN Odra pozostawał bliżej historycznego wzoru.

Kilka tygodni temu działacze tej spółki zwrócili się do mnie z pytaniem o możliwość odświeżenia historycznego znaku. Klub bowiem planował powrót do nazwy MKS Odra i chciał rozpocząć zmiany wizerunkowe. Podjąłem się tego – na pierwszy rzut oka – niełatwego zadania. Zdawałem sobie sprawę, że najbardziej rozpoznawalny herb Odry to wzór skomplikowany i zawierający godło miasta. Rewolucji tu być nie mogło, bo przecież zmiana herbu spowodowałaby, że Odra-Centrum mogłaby być z czasem traktowana jako kontynuator tradycji ekstraklasowej drużyny.


Odświeżony znak Odry

Zlecający na wstępie zaznaczył, że zmiany herbu miały być kosmetyczne, należało zachować kształt i treść tarczy, choć dopuszczono ingerencję w rysunek poszczególnych elementów. Postanowiłem umieścić dawny znak Odry na siatce i spostrzegłem wiele niedokładności w nim, łuki i zagięcia tarczy nie były narysowane zbyt dokładnie.

Drugą kwestią, zarazem najtrudniejszą było wyrysowanie godła Wodzisławia Śląskiego. Jak widać jest to symbol dość skomplikowany, składający się z połowy śląskiego orła oraz połowy róży pięciolistnej. Jak możecie zauważyć na załączonej grafice, wizerunek ten zmieniał się w różnych latach, a w znaku Odry przybrał formę niespotykaną w heraldyce miejskiej.

Herb Wodzisławia ŚląskiegoNiestety kreska rysunku tegoż orła na emblemacie Odry była niekonsekwentna, jej grubość zmieniała się na skrzydle, dziobie i ogonie.

Herb Wodzisławia ŚląskiegoOko ptaka w kształcie białego koła przeciętego pionową kreską po średnicy, kojarzy mi się bardziej z krukiem niż orłem. Postanowiłem nadać godłu bardziej zadziorny charakter, otworzyć dziób orła – jak na wizerunku herbu Wodzisławia z płaskorzeźby międzywojennej, widniejącej na budynku Sejmu Śląskiego.

Odświeżyłem także liternictwo – zachowując dwuelementowy charakter glifów, lecz pozbawiając ich szeryfów. Celem zmiany była poprawa czytelności napisów w mniejszych rozmiarach, wobec konieczności zmieszczenia pełnej nazwy klubu w głowicy herbu. Cudzysłów zastąpiłem kropką środkową, ułożoną przed i po wyrazie „ODRA”.

Odra Wodzisław Śląski herb klubuDziałacze z Wodzisławia Śląskiego otrzymali kilka wariantów odświeżonego herbu, wybrali najbliższy historycznemu wzorowi. Do wybranego znaku przygotowałem wariant mononchromatyczny i inwersję oraz księgę znaku.


Źródła:
Tygodnik „Piłka Nożna”, nr 27/1996

Odra w serwisie 90minut
GKS Odra pod opieką kopalni
Dwie Odry w Wodzisławiu
dostęp: 2018/07/19